
Το αεροδρόμιο του Ελληνικού, την περίοδο της γερμανικής κατοχής, 1941-1944 – Μέρος Δ’, 1944
Aircraft wrecks, Photo gallery, Then and Now, WW2, WW2 in Greece, WW2 WrecksΈρευνα, κείμενο, φωτογραφίες: Jean-Louis Roba
Το αεροδρόμιο του Ελληνικού, την περίοδο της γερμανικής κατοχής, 1941-1944 – Μέρος Α’, 1941
Το αεροδρόμιο του Ελληνικού, την περίοδο της γερμανικής κατοχής, 1941-1944 – Μέρος B’, 1942
Το αεροδρόμιο του Ελληνικού, την περίοδο της γερμανικής κατοχής, 1941-1944 – Μέρος Γ’, 1943
Το 1944, η πλάστιγγα της έκβασης του πολέμου έχει πλέον γείρει υπέρ των Συμμάχων. Οι χαοτικές συνθήκες που επικρατούν στις τάξεις των Γερμανών, μέσα σε κλίμα συντριβής, άτακτης ή και συντεταγμένης υποχώρησης, έχουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή πολύτιμων αρχείων, καθιστώντας έτσι το έργο των ερευνητών της περιόδου ένα πραγματικά Ηράκλειο Άθλο.
Οι κατάλογοι υλικών απωλειών για το 1944 έχουν χαθεί και τα λίγα έγγραφα που διαθέτουμε σήμερα είναι πολύ αποσπασματικά και επομένως εντελώς ελλιπή.
Είναι επομένως αδύνατο να καταρτιστεί ένας κατάλογος αεροσκαφών που καταστράφηκαν ή υπέστησαν ζημιές στο Καλαμάκι κατά το τελευταίο έτος της γερμανικής κατοχής της Ελλάδας.
Ωστόσο, μπορεί να υποτεθεί ότι οι απώλειες ήταν περιορισμένες δεδομένης της αδυναμίας της Λουφτβάφε στα Βαλκάνια σε μια εποχή που η πλειονότητα των μαχητικών αεροσκαφών ασχολούνταν με την ΕΣΣΔ και την άμυνα του Ράιχ.
Στις αρχές του 1944, το Καλαμάκι υποδεχόταν περιστασιακά Bf 109 από την III./JG 27, τα οποία παρέμεναν στο αεροδρόμιο για λίγες ημέρες για να καλύψουν τον τομέα του Αιγαίου.
Το Μάρτιο του 1944 όμως, το μεγαλύτερο μέρος της μονάδας έφυγε για το Wien-Seyring για να υπερασπιστεί την Αυστρία, αφήνοντας το 7./JG 27 στην Ελλάδα, επιφορτισμένο με μια χούφτα Bf 109 για να εκπροσωπήσει την Jagdwaffe εκεί.

Επίσης, το Μάρτιο, το 1.(F)/122 αναχώρησε από την Ελλάδα για το Κένιγκσμπεργκ. Στη συνέχεια, στο Καλαμάκι το διαδέχθηκε το 3.(F)/33, το οποίο μόλις είχε επανεξοπλιστεί με Ju 188.

Τον Απρίλιο, το Καλαμάκι μετονομάστηκε επίσημα σε Fl.H.Kdtr. E(v) 204/XVII, το οποίο δεν άλλαξε τις λειτουργίες του.
Τον Μάιο, το 7./JG 77 κινήθηκε βόρεια και το Καλαμάκι φιλοξένησε Bf 109 Gs από το 5./JG 51, το οποίο είχε φτάσει από τη Βουλγαρία, για ένα μήνα. Τον Ιούνιο, αυτή η μοίρα μετακινήθηκε στα νησιά για να βοηθήσει στην υπεράσπιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στο Αιγαίο.
Στις 22 Ιουνίου, ο Κόκκινος Στρατός ξεκίνησε τη νικηφόρα επίθεσή του (Επιχείρηση Bagration), η οποία αποδεκάτισε την Ομάδα Στρατιών Κέντρου.
Η σοβιετική προέλαση ήταν τόσο γρήγορη που τα στρατεύματα του Ράιχ στα Βαλκάνια κινδύνευαν να αποκοπούν από τη μόνη τους διαδρομή υποχώρησης προς τα βόρεια.

Τον Αύγουστο, η γερμανική αποχώρηση από την Ελλάδα ξεκίνησε σταδιακά.
Με την ανατροπή της Ρουμανίας στις 23 Αυγούστου, η κατάσταση έγινε κρίσιμη και, με εντολή του Χίτλερ, τα Βαλκάνια εκκενώθηκαν στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Από τις 31 Αυγούστου, η Ελλάδα είχε κηρυχθεί Kampfzone (ζώνη μάχης).

Το Καλαμάκι, όπως όλα τα αεροδρόμια στην Αττική, έγινε έτσι κόμβος για μεταγωγικά αεροσκάφη που εκκένωσαν όσο το δυνατόν περισσότερους στρατιώτες από τα νησιά του Αιγαίου.
Είναι πιθανό ότι μια ποικιλία αεροσκαφών, όπως τα αεροσκάφη εκκαθάρισης ναρκών Ju 52 της 4ης Μοίρας Εκκαθάρισης Ναρκοπεδίων (4. Minensuchstaffel) ή τα Ju 52 της 71ης Μοίρας Αεροπορικών Στόχων (Fliegerzielstaffel 71), έφτασαν στο Καλαμάκι ως ενισχύσεις από τη Σερβία.

Αναπτύχθηκαν επίσης 111 του 8./KG 27, έχοντας αποσπαστεί από την III./KG 27 που επιχειρούσε στο Ανατολικό Μέτωπο.
Ο Τσόρτσιλ, ο οποίος δεν είχε εγκαταλείψει τις ελπίδες του από τα τέλη του 1943 και εξακολουθούσε να θρηνεί την αποτυχία της Επιχείρησης στα Δωδεκάνησα, φέρεται να ήθελε να περιορίσει τις βρετανικές επιθέσεις στο Αιγαίο, ώστε να επιτρέψει στη Βέρμαχτ να φέρει όσο το δυνατόν περισσότερους άνδρες πίσω στην Κεντρική Ευρώπη.
Αυτό θα επέτρεπε στον γερμανικό στρατό να ενισχύσει την αντίστασή του στους Σοβιετικούς και να αποτρέψει την πτώση της Πολωνίας και της Τσεχοσλοβακίας υπό σοβιετικό έλεγχο. Ο Στάλιν, έχοντας μάθει για αυτές τις προθέσεις, εξαγριώθηκε και η RAF αναγκάστηκε στη συνέχεια να διαταράξει σοβαρά την εναέρια κυκλοφορία της Luftwaffe στα Βαλκάνια.
Έτσι, το Καλαμάκι υπέστη σφοδρές βομβαρδιστικές επιδρομές:
– τη νύχτα της 14ης/15ης Σεπτεμβρίου από 23 τετρακινητήρια βομβαρδιστικά·
– στις 15 Σεπτεμβρίου από 109 B-17 της USAAF. Οκτώ αεροσκάφη φέρονται να καταστράφηκαν στο έδαφος·
– στις 24 Σεπτεμβρίου από 84 B-24. Εννέα ακόμη αεροσκάφη αναφέρθηκαν ως καταστραφέντα·
– τη νύχτα της 8ης/10ης Οκτωβρίου από βομβαρδιστικά Ουέλινγκτον.
Οι αεροπορικές μονάδες αναδιατάχθηκαν, με την 3.(F)/33 να κινείται στις 25 Σεπτεμβρίου και την 8./KG 27 να επιστρέφει ανατολικά.
Η φρενήρης δραστηριότητα των διαφόρων μονάδων που απαιτήθηκαν για να διασφαλιστεί αυτή η εκκένωση επιβεβαιώνεται από την παρούσα αναφορά από ένα πλήρωμα Mosquito της Μοίρας Νο. 256 από το Μπρίντιζι, που επιχειρούσε τη νύχτα της 5ης/6ης Οκτωβρίου πάνω από τον τομέα της Αθήνας:
«Αναχώρηση στις 9:35 μ.μ.
Τα φώτα πλοήγησης ενός αεροσκάφους εντοπίστηκαν δύο χιλιόμετρα μακριά.
Το Mosquito πλησίασε σε απόσταση πεντακοσίων μέτρων και εξαπέλυσε μια σύντομη ριπή χωρίς ορατό αποτέλεσμα. Το αεροσκάφος αναγνωρίστηκε ως ένα μεγάλο υδροπλάνο τριών κινητήρων.
Το αεροσκάφος έσβησε τα φώτα του και άλλαξε πορεία.
Οι εξατμίσεις των κινητήρων του, ωστόσο, επέτρεψαν την καθοδήγηση των πυρών.
Μια δεύτερη επίθεση εξαπολύθηκε ξανά χωρίς αποτέλεσμα.
Βρισκόμασταν κοντά στο Φάληρο και αναγνώρισα το αεροσκάφος ως Dornier 24.
Στη συνέχεια εξαπολύθηκε μια μακρά ριπή και παρατηρήθηκαν πολυάριθμες προσκρούσεις βλημάτων στις μηχανές.
Το αεροσκάφος αμέσως τυλίχτηκε στις φλόγες.
Εθεάθη να προσπαθεί να προσγειωθεί, αλλά συνετρίβη στη θάλασσα.
Εξερράγη κατά την πρόσκρουση.
Δεν υπήρξαν αμυντικά πυρά.»
Αυτό ήταν το Do 24 1M+RK του Seenotstaffel 70, που καταρρίφθηκε νότια του Καλαμακίου, παρασέρνοντας στο θάνατο το εξαμελές πλήρωμά του.
Στις 12 και 13 Οκτωβρίου 1944, το Καλαμάκι εκκενώθηκε από τους Γερμανούς.
Οι Σύμμαχοι βρήκαν κατεστραμμένες εγκαταστάσεις, ενώ ο διάδρομος αποπροσγείωσης ήταν καλυμμένος με διάφορα συντρίμμια.
Τα αντιαεροπορικά Flak είχαν υποστεί πολλές αλλαγές, αλλά μπορούν να αναγνωριστούν οι ακόλουθες μονάδες:
-I./Flak-Rgt. 19 τον Μάιο του 1941·
-Gem. Flak-Abt. 131 το 1941/1942·
-2./Res.Flak-Abt. 805 το 1942·
-Flak-Abt. 891 από τον Μάιο του 1943 μέχρι την εκκένωση του αεροδρομίου.
05-06: Βομβαρδιστική επιδρομή στις 15 Σεπτεμβρίου 1944 από B-17.
05-07: Καλαμάκι, Νοέμβριος 1944. Δύο Αυστραλοί πιλότοι εξετάζουν τα συντρίμμια ενός Ju 52.
Αεροσκάφος που αναφέρεται ότι χάθηκε στο Καλαμάκι το 1944
Από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο του 1944, δεν υπάρχουν διαθέσιμα έγγραφα σχετικά με το Καλαμάκι.
30 Σεπτεμβρίου 1944: Καλαμάκι. 8./KG 27. He 111 H-20 1G+HS. Συνετρίβη κατά την προσγείωση κατά τη διάρκεια πτήσης εκκένωσης από την Κρήτη. Ο Günther Jäschke (P) και το πλήρωμα σώοι και αβλαβείς. ?%.
4 Οκτωβρίου 1944: Καλαμάκι. 8./KG 27. He 111 H-20 1G+AD.
Πυροβολήθηκε από μαχητικά τη νύχτα κατά τη διάρκεια πτήσης επιστροφής από την Κρήτη.
Ο Günther Jäschke (P) και το πλήρωμα σώοι και αβλαβείς. ?%. 5/6 Οκτωβρίου 1944: νότια του Καλαμακίου. Seenotstaffel 70. Do 24 T 1M+RK. Καταρρίφθηκε από την 256η Μοίρα. Οι Karl Büge (P), Uffz. Walter Uhlmannsiek (O), Uffz. Johann Zaadelar (R), Ofw. Oskar Kreuzer (Mec), Uffz. Herbert Klein (Méc) και Ogfr. Börner (M) σκοτώθηκαν. 100%.
Νοέμβριος 1944: Τουλάχιστον έξι κατεστραμμένα Ju 52 βρέθηκαν από τους Συμμάχους στο Καλαμάκι, καθώς και δύο Ju 188 (συμπεριλαμβανομένου του 8H+DL του 3.(F)/33).

Συμπεράσματα
Η μελέτη της γερμανικής κατοχής του Καλαμακίου αποκαλύπτει ξεκάθαρα την αδυναμία της Luftwaffe στο Αιγαίο Πέλαγος.
Αυτό το αεροδρόμιο της Αττικής, το οποίο είχε κάποια σημασία από την αρχή, τελικά έγινε κυρίως η βάση για μια ιατρική μονάδα: Sanitäts Flugbereitschaft 7.
Κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Merkur (Μάιος 1941), μόνο μία μονάδα αναγνώρισης (7./LG 2) λειτούργησε εκεί.
Μόλις ολοκληρώθηκαν οι εργασίες κατασκευής, η II./KG 26 έφτασε τον Σεπτέμβριο, αλλά γρήγορα μειώθηκε σε δύο μοίρες.
Η KGzbV 102 ανατέθηκε στο Καλαμάκι στα τέλη του 1941, αλλά λειτούργησε εκεί για όχι περισσότερο από ένα μήνα.
Τα νυχτερινά μαχητικά της 1./NJG 2 παρέμειναν επίσης μόνο για ένα μήνα, και τον Απρίλιο του 1942, την II./KG 26 διαδέχθηκε η II./KG 100, η οποία με τη σειρά της αναχώρησε ένα χρόνο αργότερα, αφήνοντας πίσω της ένα Restkommando (απόσπασμα διάσωσης). Εν τω μεταξύ, το Καλαμάκι είχε φιλοξενήσει μια ομάδα μεταγωγικών ανεμόπτερων και μια άλλη από την KGzbV 1, αλλά μόνο για λίγες εβδομάδες.
Το Καλαμάκι θα διακρινόταν παρόλα αυτά με την παρουσία δύο Sonderkommando (Koch και Tosca) αφιερωμένων σε «ειδικές αποστολές».
Τον Μάιο του 1943, μετά την ήττα του Άξονα στην Αφρική, σχηματίστηκε στο Καλαμάκι η IV./JG 27, ενώ η 1.(F)/122 έφτασε από τη Σαρδηνία.
Κατά τη διάρκεια των μαχών στα Δωδεκάνησα, το Καλαμάκι χρησίμευσε ως αποθήκη για τις βόμβες ολίσθησης HS 293 των 5./KG 100.
Ωστόσο, μέχρι το τέλος του 1943, οι περισσότερες από τις μάχιμες μονάδες είχαν εγκαταλείψει το Καλαμάκι.
Το 1944, Bf 109 των 5./JG 51 εγκαταστάθηκαν εκεί για ένα μήνα, και η 3.(F)/33 ανέλαβε τη θέση της 1.(F)/122.
Έτσι, το Καλαμάκι, όπως και τα περισσότερα αεροδρόμια των Βαλκανίων, ήταν κυρίως ένα αεροδρόμιο διέλευσης, φιλοξενώντας όποιο προσωπικό της Luftwaffe μπορούσε να διασώσει από τις ολοένα και πιο μειωμένες δυνάμεις του.
Σε δύο περιπτώσεις, μοίρες κλήθηκαν προσωρινά ακόμη και για να βοηθήσουν στην ΕΣΣΔ για την εκτέλεση συγκεκριμένων αποστολών: η 9./KG 4 στα τέλη του 1942 για τη ρυμούλκηση ανεμόπτερων και η 8./KG 27 στα τέλη του 1944 για την εκκένωση των νησιών του Αιγαίου.

