Κείμενο και υποβρύχιες φωτογραφίες: Καρέλας Γιώργος

Το ιστορικό του αεροναυαγίου

Κοντά στο ακρωτήριο Άγιος Ιωάννης, στις ακτές της νοτιοανατολικής Ιθάκης, βρίσκονται τα συντρίμμια ενός γερμανικού αεροσκάφους Junkers Ju 88 A-4 (Werknummer/Serial 5624), το οποίο έφερε τους επιχειρησιακούς κωδικούς ασυρμάτου “L1 + NV” . Το αεροπλάνο ανήκε στην IV. Gruppe / Lehrgeschwader 1 (IV/LG 1), μια εξειδικευμένη μονάδα βομβαρδιστικών, αναγνωριστικών και επιχειρησιακής εκπαίδευσης αεροσκαφών της Luftwaffe. Η συγκεκριμένη μοίρα χρησιμοποιούνταν για την εκπαίδευση των πληρωμάτων σε αντιπλοϊκές εμπλοκές, βομβαρδισμούς κάθετης βύθισης, αναγνωρίσεις και πολεμικές επιχειρήσεις της Luftwaffe στο θέατρο της Μεσογείου .

Το αεροσκάφος εξαφανίστηκε (MIA) στις 16 Μαρτίου 1943, παρασύροντας στον υγρό τάφο τον πιλότο Gefreiter Georg Leffler και το πλήρωμά του . Η τελευταία καταγεγραμμένη πορεία περιπολίας του εκτεινόταν σε ένα τόξο από το αεροδρόμιο Σέδες της Θεσσαλονίκης προς τα νότια, μέσω Ιθάκης και Αγίου Ευστρατίου . Μέχρι σήμερα, η ακριβής αιτία της συντριβής παραμένει επίσημα άγνωστη .

Ένας εκ των κινητήρων Jumo 211 του αεροσκάφους

Η Αυτοψία στον Βυθό και το Έναυσμα της Έρευνας

Αφορμή για την παρούσα έρευνα στάθηκε μια επίσκεψη στο σημείο της συντριβής σε συνεργασία με το καταδυτικό κέντρο Aquatic World του Μάκη Σωτηρόπουλου, που εδρεύει στην Αγία Ευφημία . Στόχος ήταν η συλλογή νέων δεδομένων για την ταυτοποίηση του αεροσκάφους, την επαλήθευση της ημερομηνίας απώλειας και τον προσδιορισμό των συνθηκών κατάρριψης

Η διασπορά των συντριμμιών στο βυθό υποδεικνύει ότι το αεροσκάφος πιθανότατα διαλύθηκε στον αέρα προτού προσκρούσει στη θάλασσα . Το βασικότερο επιχείρημα γι’ αυτό είναι η μεγάλη απόσταση που χωρίζει τους δύο βαριούς κινητήρες Jumo 211, καθώς και το γεγονός ότι το ουραίο τμήμα εντοπίζεται στο βυθό επίσης απομακρυσμένο από τις μηχανές . Παράλληλα, εκατοντάδες σιδερένια και αλουμινένια κομμάτια από την άτρακτο και τα φτερά βρίσκονται διάσπαρτα σε μια ευρεία περιοχή.

Αρχικά, η ιστορική έρευνα προσανατολίστηκε στα δραματικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1943, όταν η συνθηκολόγηση της Ιταλίας οδήγησε σε σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ των πρώην συμμάχων του Άξονα στην Κεφαλονιά, με αποκορύφωμα τη σφαγή της Μεραρχίας Acqui . Ωστόσο, η ενδελεχής αναδίφηση στα αρχεία εκείνης της περιόδου δεν απέδωσε καμία αναφορά για κατάρριψη Junkers 88 στην περιοχή της Ιθάκης ή της Κεφαλονιάς .

Δεδομένου ότι οι Γερμανοί διατηρούσαν ένα εξαιρετικά ακριβές αρχείο απωλειών της Luftwaffe (τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 1944), η καταγραφή της απώλειας του συγκεκριμένου Ju 88 A-4 στις 16 Μαρτίου 1943 παραμένει η μοναδική βάσιμη ιστορική εκδοχή .

Πλήρωμα βομβαρδιστικού Junkers 88 μπροστά από το αεροσκάφος του, στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας. (πηγή ECPAD)

Το Ιστορικό Πλαίσιο στο Ιόνιο (Μάρτιος 1943)

Το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο: Πώς καταρρίφθηκε ένα Γερμανικό βομβαρδιστικό σε μια περιοχή που ελεγχόταν από τον Άξονα και σε μια περίοδο που η Luftwaffe είχε την αεροπορική υπεροχή;

Κατά το πρώτο μισό του 1943, η δράση της βρετανικής RAF στον Ελλαδικό χώρο περιοριζόταν σε σποραδικούς νυχτερινούς βομβαρδισμούς και σπάνιες αναγνωριστικές πτήσεις . Αν και τα βρετανικά ελαφρά βομβαρδιστικά Beaufighter είχαν αρχίσει να εκτελούν ορισμένες επιθέσεις εναντίον παρακτίων στόχων από τον Μάρτιο του 1943, η δραστηριότητά τους κλιμακώθηκε κυρίως μετά τη συμμαχική απόβαση στη Σικελία τον Ιούλιο του ίδιου έτους .

Λαμαρίνα που καλύπτει τμήμα της ατράκτου (fuselage ) του αεροπλάνου. Είναι φανερό ότι το εικονιζόμενο τμήμα της λαμαρίνας έχει αποκολληθεί βιαίως από τα σημεία που είχε βιδωθεί στην άτρακτο με αποτέλεσμα η λαμαρίνα να έχει σκιστεί

Στα μέσα Μαρτίου του 1943, ο Βρετανικός Στόλος της Μεσογείου (με ναυαρχίδα το HMS Rodney) πραγματοποιούσε ασκήσεις στο Ιόνιο Πέλαγος, ενώ συμμαχικά υποβρύχια από τη Μάλτα και τη Βηρυτό επέβαλλαν στενό αποκλεισμό, στήνοντας ενέδρες σε ιταλικά εμπορικά πλοία . Παράλληλα, οι γερμανικές μονάδες Ju 88, που είχαν μετασταθμεύσει από το αεροδρόμιο Σέδες στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας, εκτελούσαν συνεχείς αναγνωριστικές και εκπαιδευτικές περιπολίες πάνω από τα Ιόνια νησιά .

Όπως προκύπτει από τα ιστορικά αρχεία και των δύο αντιμαχόμενων πλευρών η έντονη κινητικότητα και των δύο πλευρών είχε μετατρέψει το Ιόνιο σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη και αμφισβητούμενη ζώνη

Σιλουέτες των Bristol Beaufighter και Junkers 88

Η Υπόθεση των Φίλιων Πυρών (Friendly Fire)

Την εποχή εκείνη, η νευρικότητα των γερμανικών και ιταλικών αντιαεροπορικών πληρωμάτων στα νησιά και τις νηοπομπές ανεφοδιασμού βρισκόταν στο κατακόρυφο . Λόγω της απουσίας αξιόπιστων συστημάτων αναγνώρισης φίλου ή εχθρού (IFF) και συχνών σφαλμάτων στην επικοινωνία, πολλά γερμανικά αεροσκάφη που πετούσαν σε χαμηλό ύψος δέχονταν λανθασμένα πυρά .

Σιλουέτες αεροσκαφών όπως το Junkers 88 και το βρετανικό Beaufighter παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες από απόσταση . Υπό συνθήκες πίεσης, οι δυνάμεις εδάφους του Άξονα —μη εξοικειωμένες ακόμα με την εικόνα των νέων βρετανικών βομβαρδιστικών— μπορούσαν εύκολα να υποπέσουν σε μοιραίο λάθος . Για την κάλυψη τέτοιων σφαλμάτων, τα πληρώματα των παράκτιων πυροβολαρχιών συχνά δεν ανέφεραν τα περιστατικά ή τα κατέγραφαν ως «κατάρριψη εχθρικού αεροσκάφους», γεγονός που εξηγεί την επίσημη ένδειξη «άγνωστη αιτία» στα αρχεία της Luftwaffe .

Το μεγάλο δομικό τμήμα της ατράκτου του αεροπλάνου που ακουμπά στον πυθμένα της θάλασσας είναι η εσωτερική περιοχή του τμήματος που συνδέει την πτέρυγα με την άτρακτο και το κάτω πλαίσιο του θόλου του πιλοτηρίου. Διακρίνονται οι χαρακτηριστικές παράλληλες δομικές νευρώσεις αλουμινίου που διατρέχουν τα εσωτερικά πάνελ του περιβλήματος.

Είναι πολύ πιθανό το Ju 88, επιστρέφοντας στην Ελευσίνα από αναγνωριστική αποστολή στη Νότια Ιταλία ή τη Μάλτα να επέλεξε μια χαμηλή πτήση πάνω από το νότιο άκρο της Ιθάκης, θεωρώντας την περιοχή ασφαλή . Παρά το γεγονός ότι τα Ιόνια Νησιά τελούσαν υπό Ιταλική διοίκηση, η ναζιστική Γερμανία είχε ήδη αναπτύξει έντονη ναυτική δραστηριότητα στην περιοχή, διατηρώντας μια νευραλγικού χαρακτήρα ναυτική βάση (Marine-Stützpunkt) στο λιμάνι της Πρέβεζας και οχυρά στο Άκτιο . Οι Γερμανικές δυνάμεις χρησιμοποιούσαν εξοπλισμένα αλιευτικά, καταδιωκτικά υποβρυχίων (U-Jäger) και βαριά οπλισμένες σχεδίες (Siebel ferries) για την προστασία των ακτών από τα συμμαχικά υποβρύχια .

To Ju-88 ήταν ένα αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων

Τα Αδιαμφισβήτητα Ευρήματα

Η θεωρία της κατάρριψης από φίλια πυρά, την οποία είχε διατυπώσει αρχικά ο Μάκης Σωτηρόπουλος επιβεβαιώνεται από την έρευνα in situ , και ενισχύεται από απτά υλικά ευρήματα . Δίπλα στις βραχώδεις ακτές και πολύ κοντά στο σημείο των συντριμμιών, εντοπίστηκε πλήθος από κάλυκες αντιαεροπορικού πυροβόλου .

Κάλυκας βλήματος ανρτιαεροπορικού πυροβόλου, γερμανικής προελεύσεως.

Η ανάλυση των σημάνσεων απέδειξε ότι πρόκειται για βλήματα του Γερμανικού ναυτικού αντιαεροπορικού SK C/30 3,7 cm, το οποίο χρησιμοποιούνταν ευρέως σε πολεμικά πλοία, υποβρύχια και παράκτιες οχυρώσεις . Οι σημάνσεις επάνω στους κάλυκες αναλύονται ως εξής:

C 30 (ή C/30): Ένδειξη γερμανικής προέλευσης (Construktionsjahr).
1940: Το έτος κατασκευής του πυρομαχικού.
P882: Ο μυστικός κωδικός κατασκευαστή (Hersteller-Code / Patronenfabrik), ο οποίος χρησιμοποιούνταν από το γερμανικό σύστημα για την απόκρυψη της τοποθεσίας των εργοστασίων πυρομαχικών από τις συμμαχικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Κάλυκας από Γερμανικό αντιαεροπορικό βλήμα που εντοπίστηκε στο σημείο της επίθεσης κοντά στην ακτή μαζί με πολλούς ακόμα από τον Μάκη Σωτηρόπουλο. Η εύρεση πολλών τέτοιων πυρομαχικών το βυθό κοντά στην ακτή και σε σημείο που ένα περιπολικό πλοίο θα μπορούσε να έχει καλυφθεί ενισχύει τη υπόθεση ότι το αεροπλάνο καταρρίφθηκε από φίλια πυρά.

Στην καταδυτική αυτοψία και την έρευνα του ναυαγίου συμμετείχε επίσης o Μαρίνος Γιούργας της Aegeantec (με Rebreather Symbios) και ο Νίκος Παπανδρέου (με Rebreather JJ) .

Μια σύντομη έρευνα για άλλο μεγάλο κομμάτι στην περιοχή δεν απέφερε κάποιο αποτέλεσμα εκτός του εντοπισμού πολλών μικρών ακόμα κομματιών

Το ουριαίο τμήμα του αεροπλάνου ανεστραμμένο στο βυθό. Στην αριστερή πτέρυγα διακρίνεται στρογγυλή οπή με διάνοιξη προς το εσωτερικό κάτι που μαρτυρά πως πιθανώς πρόκειται για πλήγμα από αντιαεροπορικό βλήμα.

FOUND! A WW2 aircraft Wreck in the island of Ulysses – Ithaki, Ionian Sea, Greece