Έρευνα, κείμενο και φωτογραφίες: Μαρίνος Γιούργας και Γιώργος Καρέλας

Φωτογραφία αρχείου © Jean-Louis Roba

Η αποστολή

Το Leros Project ξεκίνησε το 2000 όταν με την ομάδα UFR του Βασίλη Μεντόγιαννη συμμετείχαμε την προσπάθεια ανάδειξης των υποβρύχιων ευρημάτων της νεότερης ιστορίας της Λέρου. Το τόλμημα αυτό δεν θα ήταν δυνατό να πραγματοποιηθεί χωρίς τις δράσεις του Κώστα Κουβά όπου μέσω του καταδυτικού του κέντρου Hydrovius αποτελεί και την ψυχή του εγχειρήματος.

Τα τελευταία χρόνια η Aegeantec έχει οργανώσει μια σειρά από δράσεις και αποστολές στη Λέρο με πιο πρόσφατη το ντοκιμαντέρ Γαλλογερμανικής παραγωγής για το Arte TV που έγινε το Μάρτιο του 2025. Επίσης, η ομάδα έχει παρουσιάσει σε καταδυτικές εκθέσεις του εξωτερικού αλλά και σε ομιλίες στο εσωτερικό υλικό από ναυάγια που έχει εντοπίσει στο βυθό του νησιού το τελευταίο διάστημα. Οι προσπάθειες ταυτοποίησης των ευρημάτων γίνονται με το συνεργάτη της Aegeantec, Γιώργο Καρέλα και με τη συμμετοχή του Tony Rogers.

Το Μάρτιο του 2026 η ομάδα με το Μαρίνο Γιούργα, εκπαιδευτή τεχνικής κατάδυσης και το Βασίλη Σπυρόπουλο, τεχνικό δύτη και υποβρύχιο φωτογράφο, ταξίδεψε στο όμορφο νησί του Ανατολικού Αιγαίου για να προχωρήσει το έργο του εντοπισμού και καταγραφής των ναυαγίων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που αναπαύονται το βυθό της Λέρου. Καθ΄ όλη τη διάρκεια της αποστολής στο νησί επικρατούσαν ισχυροί άνεμοι η κατεύθυνση των οποίων άλλαζε από τη μια μέρα στην άλλη με αποτέλεσμα να μη γίνει εφικτός ο στόχος της κατάδυσης σε όλα τα σημεία ενδιαφέροντος που είχε εντοπίσει νωρίτερα ο Κώστας Κουβάς.

Παρόλα αυτά και κάτω από απαιτητικές συνθήκες λόγω του καιρού έγιναν μια σειρά από καταδύσεις σε εναλλακτικά σημεία με σκοπό την εξερεύνηση νέων περιοχών. Ακόμα και έτσι όμως ο βυθός αυτού του νησιού συνεχίζει να μας εκπλήσσει καθώς εντοπίστηκε νέο ναυάγιο σε μέγιστο βάθος 62μ! Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να αποδείξει κανείς ότι το μέρος αυτό έχει πληθώρα στοιχείων που μαρτυρούν τις μέρες της πρόσφατης ιστορίας του, ως αποτέλεσμα της μάχης που έλαβε χώρα εκεί το 1943.

Η μάχη της Λέρου

H μάχη της Λέρου (26 Σεπτεμβρίου – 16 Νοεμβρίου 1943) αναφέρεται συχνά ως η τελευταία μεγάλη επιτυχία της Βέρμαχτ, καθώς ακολούθησε η υποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων σε όλα τα μέτωπα. Η κατάληψη του νησιού επετεύχθη με απόβαση στις  κεντροανατολικές ακτές και με την ρίψη αλεξιπτωτιστών.

Τα πλοία που χρησιμοποιήθηκαν για την απόβαση ήταν κυρίως μικρά σκάφη της Kriegsmarine που οι Γερμανοί έφεραν σε κομμάτια  στη Μαύρη θάλασσα κυρίως μέσω του Δούναβη και στη συνέχεια πέρασαν στο Αιγαίο. Ένα τέτοιο εύρημα ήρθε στο φως το Νοέμβριο του 2024 όταν η ομάδα εντόπισε και καταδύθηκε για πρώτη φορά στο F331 ανοιχτά της Α. Ζύμις σε βάθος 84μ.

Όπως ήταν φυσικό  μια τέτοιας κλίμακας απόβαση άφησε τα σημάδια της στο νησί και το βυθό της Λέρου. Στους βυθούς του νησιού έχει  εντοπιστεί πληθώρα ναυαγίων  μικρών σκαφών και  αεροπλάνων, κατάλοιπα της μάχης. Οι απώλειες των Γερμανών σε  πλωτά μέσα ανήλθαν σε 2 αποβατικά του Ναυτικού, 1 αποβατικό του Μηχανικού, 2 σκάφη εφόδου και 2 σκάφη πεζικού. Άλλα 11 αποβατικά υπέστησαν  ζημιές.

Το ναυάγιο

Ο εντοπισμός του ευρήματος έγινε κατά τη διάρκεια κατάδυσης όπου ο καιρός ήταν Νοτιάς και επιλέχθηκε μια τοποθεσία στη μπούκα του όρμου του Λακκίου με σκοπό την  καταγραφή του ανθυποβρυχιακού πλέγματος μέχρι το βάθος των 70μ. Το καταδυτικό σκάφος του Hydrovius Dive center αγκυροβόλησε σε προστατευμένο από τον καιρό σημείο και ο Μαρίνος Γιούργας μαζί με το Βασίλη Σπυρόπουλο ξεκίνησαν μια πορεία Δ-ΒΔ όπου κατά τη διάρκεια της σάρωσης της περιοχής με τα σκούτερ εντοπίστηκε η σκιά του ναυαγίου στο βάθος των 60μ.

Αμέσως, το θέαμα κέντρισε το ενδιαφέρον των δυτών και οι κάμερες ανέλαβαν δράση καθώς ο Κώστας Κουβάς δε είχε ενημερώσει για την ύπαρξη κάποιου ναυαγίου στην περιοχή, παρά μόνον για πλωτήρες, και υλικά πρόσδεσης του ανθυποβρυχιακού διχτυού που όντως κείτονται στο βυθό στο σημείο αυτό. Το ναυάγιο φαίνεται να είναι ένα αποβατικό σκάφος  με την πλώρη του να βλέπει Βόρεια.

Το χαρακτηριστικό του σχήμα «παντόφλας» και  η επίπεδη γάστρα με τους εγκάρσιους νομείς πυθμένα και τις δοκούς-σταθμίδες που φαίνεται να υποστήριζαν ένα ξύλινο αλλά στιβαρό δάπεδο, μας οδηγούν σε ένα ακλόνητο συμπέρασμα για το είδος του πλοίου. Τα αποβατικά που χρησιμοποίησε το Γερμανικό  ναυτικό στην απόβαση ήταν τύπου Pilb (Pionierlandungsboote).

Η άσχημη σχετικά κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα το ναυάγιο δεν μας επιτρέπει να πούμε με σιγουριά τον ακριβή τύπο  του πλοίου και οι προσπάθειες εύρεσης στοιχείων που θα βοηθήσουν στην ταυτοποίηση του βρίσκονται σε εξέλιξη.

Μιας  και στον κόλπο του Λακκιού που βρίσκεται το ναυάγιο δεν έγινε απόβαση των Γερμανών κατά τη μάχη της Λέρου και μέχρι να προχωρήσει η έρευνα θεωρούμε ότι το συγκεκριμένο πλοίο πιθανώς ήταν βοηθητικό και συμμετείχε στις εργασίες του ανοίγματος και κλεισίματος του ανθυποβρυχιακού διχτυού που είχε ποντιστεί στην περιοχή για να κλείνει και να προστατεύει  το  βασικό  λιμάνι του νησιού. Η απουσία της μηχανής του πλοίου ενισχύει αυτή την υπόθεση.

Μια άλλη πιθανότητα είναι το πλοίο να είχε υποστεί ζημιές, να χρησιμοποιήθηκε σαν βοηθητικό και στη συνέχεια να αυτοβυθίστηκε στην περιοχή.

Η καινοτομία

Κατά τη διάρκεια των καταδύσεων εντοπισμού και καταγραφής ναυαγίων  χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από την ομάδα Aegeantec, και πιθανώς για πρώτη φορά στην Ελλάδα για αυτό το σκοπό, μια πρωτοποριακή συσκευή κλειστού κυκλώματος, το Halcyon Symbios Rebreather, με σκοπό να εξεταστεί πόσο εύκολα ή δύσκολα μπορεί αυτό να προσαρμοστεί στις συνθήκες του εγχειρήματος.

Οι εντυπώσεις του Μ. Γιούργα ήταν απόλυτα θετικές καθώς το Symbios ανταποκρίθηκε απόλυτα στις συνθήκες της αποστολής χωρίς να παρουσιάσει κάποιο θέμα αξιοπιστίας ή κακής λειτουργίας. Το μικρό βάρος του και η ευκολία με την οποία το τοποθετεί ο δύτης πάνω του είναι στα θετικά σημεία σε τέτοιες αποστολές όπου απαιτείται επιπλέον εξοπλισμός όπως σκούτερ, ΒΟ φιάλες, φώτα, κάμερα κ.α. Το πρωτοποριακό του ADV/BOV system και η ασύρματη επικοινωνία μεταξύ των μερών του επέτρεψε την απροβλημάτιστη κίνηση κάτω από το νερό κατά τη διάρκεια των καταδύσεων. Ένα στοιχείο που χαρακτηρίζεται άβολο, είναι ότι καθώς το Symbios είναι ένα chest mount CCR, το σημείο που κλιπάρεται  το σκούτερ στο harness του δύτη δεν είναι βολικό καθώς η φιάλη του οξυγόνου είναι πολύ κοντά στο κλιπ και κάνει πιο δύσκολη την κίνηση ασφάλισης και απασφάλισης του. Περισσότερα τεχνικά στοιχεία και λεπτομέρειες θα παρουσιαστούν σύντομα μέσω δημοσιεύσεων σε εξειδικευμένα μέσα σχετικά με την τεχνική κατάδυση.

Το συμπέρασμα

Η αποστολή της Aegeantec στη Λέρο το Μάρτιο του 2026 άφησε τους δύτες με μια γλυκόπικρη γεύση καθώς από τη μία λόγω των καιρικών συνθηκών δεν ήταν δυνατή η κατάδυση σε όλα τα σημεία που έχουν ενδιαφέρον για εξερεύνηση, αλλά από την άλλη ακόμα και έτσι η Λέρος  έδειξε άλλο ένα μυστικό της που παρέμενε καλά κρυμμένο τα τελευταία 83 χρόνια. Ο εντοπισμός αυτού του μικρού ναυαγίου δείχνει με τον καλύτερο τρόπο ότι το νησί αυτό πέραν των γνωστών και επισκέψιμων ναυαγίων του έχει ακόμα πολλά να δείξει και να προσφέρει στη διεθνή καταδυτική κοινότητα. Οι προσπάθειες της ομάδας για την τοποθέτηση του νησιού στο παγκόσμιο χάρτη των καταδυτικών προορισμών ναυαγιοκατάδυσης γίνονται με τη συμπαράσταση των τοπικών αρχών και πρωτίστως του Δήμαρχου κ. Τιμόθεου Κωττάκη και του Αντιδημάρχου Fratsesko DiPierro, όπως επίσης και του Αναπληρωτή Προέδρου του Τουριστικού Τμήματος Δωδεκανήσου κ. Θ. Ασβεστά τους οποίους και ευχαριστούμε θερμά.

To Leros Project συνεχίζεται…