Έρευνα-κείμενο: Γιώργος Καρέλας

Φωτογραφία αρχείου © Jean-Louis Roba

Μια φωτογραφία από το αρχείο του Jean-Louis Roba που περιγράφεται από τον συλλέκτη ιστορικό ως “Leros. Un cargo britannique frappe par une bombe”  ίσως έχει απαθανατίσει μια πολύ σημαντική στιγμή της μάχης της Λέρου, το τελειωτικό χτύπημα στο Βρετανικό αντιτορπιλικό HMS Intrepid.

H φωτογραφία ξεκάθαρα όμως δεν απεικονίζει τον βομβαρδισμό κάποιου φορτηγού πλοίου αλλά κάποιου πολεμικού, με τη σιλουέτα και τις διαστάσεις του  να θυμίζουν  αντιτορπιλικό.

Η μάχη της Λέρου έχει συνδεθεί και με την απώλεια του ηρωικού Αντιτορπιλικού μας Βασίλισσα Όλγα την πρώτη κιόλας μέρα της ιστορικής αυτής μάχης.

Κατά την επίθεση εναντίον των πλοίων που πραγματοποιήθηκε στα 10 το πρωί της 26^ης Σεπτεμβρίου 1943  από  οκτώ Ju 88s της νεοαφιχθείσας στην Ελλάδα 4./KG 6, συνοδευόμενα από Bf 109s της III./JG 27, και Ju 88s της 11./ZG 26 έχασαν τη ζωή του ο κυβερνήτης του Όλγα πλωτάρχης Γεώργιος Μπλέσσας  πέντε αξιωματικοί, 10 υπαξιωματικοί, 54 ναυτοδίοποι και τρεις Άγγλοι ναύτες.

Επίσης την ώρα του βομβαρδισμού στο Όλγα βρίσκονταν και 15 πολίτες και 7 Έλληνες ναύτες από το πλήρωμα του φορτηγού πλοίου Taganrog. Από αυτούς έχασαν τη ζωή τους 3 πολίτες και 4 ναύτες.

Το Intrepid χτυπήθηκε επίσης από την Γερμανική αιφνιδιαστική αεροπορική επίθεση. Μια βόμβα χτύπησε τα σωθικά του πλοίου και προξένησε βλάβη στον λέβητα του πλοίου. Δεκαπέντε Βρετανοί από το πλήρωμά του έχασαν τη ζωή τους.

Η τραγωδία του Βασίλισσα  Όλγα είναι σίγουρα περισσότερο γνωστή στους Έλληνες και όταν θα δουν τη φωτογραφία των τελευταίων στιγμών του Intrepid σίγουρα ο νους τους θα ταξιδέψει και στις επίσης δραματικές τελευταίες στιγμές του Βασίλισσα Όλγα.

Τα 3 αντιτορπιλικά που χάθηκαν στη Λέρο κατά τη μάχη για την κατάληψη της νήσου.

Ένα ακόμα αντιτορπιλικό απωλέσθη στη Λέρο το 1943 .

Συγκεκριμένα λίγες ημέρες μετά τη βύθιση του «Βασίλισσα Όλγα» στον κόλπο του Παρθενίου, στη βόρεια πλευρά της Λέρου βυθίστηκε το Ιταλικό αντιτορπιλικό Euro που δέχτηκε σφοδρή αεροπορική επίθεση από γερμανικά βομβαρδιστικά της Luftwaffe κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων επιδρομών που ακολούθησαν τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας.

Η φωτογραφία όμως που έχρηζε ταυτοποίησης δεν απεικόνιζε τη βύθιση του Euro, πόσο μάλλον και αυτή της Βασίλισσας Όλγας που λίγο πολύ  όσοι έχουν ασχοληθεί με την ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και του ελληνικού Πολεμικού (Βασιλικού τότε) Ναυτικού ξέρουν πως χτυπήθηκε αγκυροβολημένο ανοιχτά στον κόλπο του Λακκιού, ανεφλέγη και βυθίστηκε μέσα σε μια πύρινη κόλαση.

Η ταυτοποίηση από τα αρχεία και αφηγήσεις αυτοπτών μαρτύρων

Σύμφωνα με τις αρχειακές πηγές το Intrepid χτυπήθηκε από βόμβα στο  μέσο του κύτους.

Ο λέβητας χτυπήθηκε και το πλοίο ανήμπορο να κινηθεί με τις δικές του δυνάμεις πήρε κλίση. Ρυμουλκήθηκε κοντά στην ακτή όπου αγκυροβόλησε.  Πραγματοποιήθηκαν πρόχειρες επισκευές αλλά το απόγευμα της ίδιας μέρας και συγκεκριμένα  στις 16.40 δύο σχηματισμοί από JU 88 που πραγματοποίησαν νέα επιδρομή  το εντόπισαν. Μια βόμβα το πέτυχε στην πρύμνη .

Το Intrepid αναποδογύρισε και βυθίστηκε γύρω στις 02.00 της 27ης Σεπτεμβρίου 1943.

Σχετικά με την καθοριστική αυτή δεύτερη επιδρομή η έρευνά μου στα Βρετανικά αρχεία (ADM 358/3671) δεν απέδωσε κάτι σημαντικό. Στο βιβλίο πάντως “HMS Intrepid. A Memoir” o συγγραφέας  George Mack αναφέρει ότι το πλοίο όταν βυθίστηκε βρισκόταν αγκυροβολημένο κοντά στην Ιταλική βάση Υδροπλάνων και μάλιστα υπήρξε κίνδυνος από τα φλεγόμενα καύσιμα του πλοίου που αρχικά φάνηκε να κατευθύνονται προς τη βάση.

Η ταυτοποίηση στο πεδίο

Καθοριστική για την ταυτοποίηση της φωτογραφίας ήταν η επικοινωνία μου με τον φίλο αυτοδύτη, επαγγελματία της κατάδυσης και  συγγραφέα του πολύ σημαντικού βιβλίου για τη μάχη της Λέρου «52 μέρες 1943» Βασίλη Μεντόγιαννη.

Ο Βασίλης κατά τη συγγραφή του βιβλίου του πραγματοποίησε σημαντικότατες επίγειες και υποβρύχιες έρευνες. Μου ανέφερε ότι βρήκε υπολείμματα του ναυαγίου του Αγγλικού αντιτορπιλικού σε βάθος 10 περίπου μέτρων στη θέση 37°07’17.0″N 26°51’31.0″E γεγονός που επιβεβαίωσε την τοποθεσία της φωτογραφίας και που πλέον αποδεικνύεται πως η συγκεκριμένη φωτογραφία απεικονίζει την επίθεση που οδήγησε στη βύθιση του Ιntrepid και το χτύπημα από τη μοιραία βόμβα.

Μάλιστα οι Άγγλοι έχουν φτιάξει σε κοντινό σημείο στην ξηρά μνημείο των πεσόντων τους.

H έρευνα δημοσιεύεται μετά από λεπτομερή εξέταση των αρχείων σχετικά με τη βύθιση του πλοίου  και του αναγλύφου  της περιοχής . Υποψήφια πλοία που εξετάστηκαν ήταν εκτός του Intrepid ήταν και το Ιταλικό αντιτορπιλικό Euro που βυθίστηκε στο Παρθένι επίσης από αεροπορικό βομβαρδισμό την 10η Οκτωβρίου 1943.

Λόγω της ποιότητας της φωτογραφίας που καθιστά δύσκολη την έρευνα και κάποια πιθανή ομοιότητα του τόπου και του πλοίου που ίσως μας έχει οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα  καλούμε όσους γνωρίζουν να συμμετέχουν σε συζήτηση για να έχουμε ένα οριστικό συμπέρασμα.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω εκτός από τον Βασίλη Μεντόγιαννη, τον Πιερ Κοσμίδη που μου εμπιστεύτηκε τη φωτογραφία από το αρχείο Ρομπά για τις ανάγκες της ταυτοποίησης, τον Νίκο Καφεντζή, διαχειριστή της σελίδας «Μάχη της Λέρου» για τη συμμετοχή του στην έρευνα, τον γνωστό ιστορικό Tony Rogers και το προσωπικό των Βρετανικών Αρχείων (National Archives) για τη βοήθειά τους.