World War 2: Hellenic Army soldier 1938-1941 (vol. I)

Interviews, WW2, WW2 in Greece

By Pierre Kosmidis

Φωτογραφίες: Khaki Depot

Είναι από τις φορές εκείνες που ένα βιβλίο καταφέρνει από τη στιγμή της έκδοσής του, να αποτελέσει σημείο αναφοράς, τόσο για τον πλούτο της τεκμηρίωσης, όσο και για την εικονογράφησή του, είτε με τις σπάνιες φωτογραφίες εποχής που περιλαμβάνει, είτε με τα σχέδια απόλυτης πιστότητας του Νίκου Πάνου, ακόμα και στην παραμικρή τους λεπτομέρεια.

Το βιβλίο του Δημήτριου Α. Παπαδόπουλου Hellenic Army Soldier 1938-1941 είναι μια πολύ σοβαρή, αν όχι η σοβαρότερη, δημοσιευμένη μελέτη του εξοπλισμού του Έλληνα στρατιώτη, όπως αυτός πολέμησε το 1940-41.

Προϊόν μόχθου, πολυετούς έρευνας και κοπιώδους αναζήτησης τεκμηρίων από διάφορες πηγές, το βιβλίο του Δημήτριου Α. Παπαδόπουλου Hellenic Army Soldier 1938-1941 είναι πολύτιμος αρωγός για τον φιλίστορα, τον ερευνητή, τον αναβιωτή, αλλά και όλους όσοι ενδιαφέρονται για την πολυτάραχη εκείνη περίοδο της ελληνικής ιστορίας.

Το βιβλίο είναι στην αγγλική γλώσσα και πωλείται διαδικτυακά από την www.khakidepot.com στην τιμή των 55.00 euro για την Ελλάδα, 62.00 euro για την Ευρώπη και 66.00 euro για την Αμερική και τον υπόλοιπο κόσμο συμπεριλαμβανομένων των εξόδων αποστολής.

Περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ

Το www.ww2wrecks.com απευθύνθηκε στο συγγραφέα κ. Παπαδόπουλο, για μια συνοπτική παρουσίαση του βιβλίου του Hellenic Army Soldier 1938-1941 

Εντυπωσιακή σελιδοποίηση, έμφαση στην εικόνα, με επεξηγηματικές κειμενολεζάντες
Εντυπωσιακή σελιδοποίηση, έμφαση στην εικόνα, με επεξηγηματικές κειμενολεζάντες

Ποιο ήταν το ερέθισμα για τη συγγραφή του βιβλίου;

Όταν ξεκίνησε το 2013 η έρευνα για την ανακατασκευή του υφάσματος της στολής της ελληνικής στολής υποδ.38 φάνηκε αμέσως η ανάγκη ενός σύντομου συνοδευτικού εντύπου για τον αναβιωτή της περιόδου 1940-41 καθώς η πληροφορία για την εποχή ήταν ελάχιστη εάν όχι ανύπαρκτη και κυρίως άγνωστη στο εξωτερικό. Γρήγορα όμως έγινε φανερή η ανάγκη το έντυπο να γίνει βιβλίο. Έτσι ανασύρθηκε ένα παλαιότερο πόνημα το οποίο από μόνο του ήταν απαγορευτικά μεγάλο το οποίο περιορίστηκε ώστε να γίνει εύχρηστο ως σημείο αναφοράς του ερευνητή και εργαλείο του αναβιωτή σε θέματα διακριτικών, στολής, εξάρτυσης, οπλισμού και συνοδευτικών μηχανημάτων στο επίπεδο του δυνατού.

Σπάνιο φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του συγγραφέα "φωτίζει" άγνωστες πτυχές της εποχής
Σπάνιο φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του συγγραφέα “φωτίζει” άγνωστες πτυχές της εποχής

Το βιβλίο είναι σημείο αναφοράς για ερευνητές, φιλίστορες, συλλέκτες και αναβιωτές. Πόσο δύσκολη ήταν η διαδικασία συλλογής του υλικού που παρουσιάζεται στις σελίδες του, αλλά και η τεκμηρίωσή του, με αρχειακές πληροφορίες και φωτογραφίες;

Η τεκμηρίωση είναι πάντα το δυσκολότερο το πιο χρονοβόρο αλλά και το βασικότερο σημείο αναφοράς σε βιβλία τέτοιου τύπου. Η συλλογή της πληροφορίας ξεκίνησε σχεδόν τρεις δεκαετίες πριν καθώς η εικόνα του μαχητή που ήταν διαθέσιμη στο ευρύ κοινό προέρχονταν από κινηματογραφικές ταινίες της δεκαετίας του 60 με τα άπειρα λάθη.

Βασιστήκαμε σε επίπεδο φωτογραφίας, ντοκουμέντου και προφορικής πηγής (σε επίπεδο χρήσης του υλικού) καθώς και στην επίπονη συλλογή των Νομοθετικών Διατάξεων, Προεδρικών και Βασιλικών Διαταγμάτων, Αναγκαστικών Νόμων, Στρατιωτικών Κανονισμών καθώς και σε μια σχετικά εκτενή βιβλιογραφία στρατιωτικών περιοδικών της εποχής.

Σημαντική ήταν και η βοήθεια φίλων που αγκάλιασαν το εγχείρημα δίνοντας πρόσβαση σε αρχεία και συλλογές τους καθώς και σε επίπεδο προτάσεων και ελέγχου κατά την διάρκεια της προόδου του έργου.

Οι λεπτομέρειες που αναδεικνύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίο αποτελούν πολύτιμο οδηγό
Οι λεπτομέρειες που αναδεικνύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίο αποτελούν πολύτιμο οδηγό

Αξιολογώντας το υλικό που χρησιμοποιούσε ο Έλληνας στρατιώτης την περίοδο του 1940-41, τι συμπεράσματα βγάζετε, ως προς την επάρκεια, την ποιότητα, αλλά και την εν γένει χρηστικότητα και αποτελεσματικότητα;

Παρά τις εργώδεις προσπάθειες των κυβερνήσεων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και του δικτατορικού καθεστώτος του Ιωάννη Μεταξά να αναμορφώσουν έναν στρατό και να τον εξοπλίσουν με σύγχρονο υλικό, η εξέταση των τεκμηρίων δείχνει μία άνευ προηγουμένου διασπάθιση του δημόσιου χρήματος σε επίπεδο ένδυσης και εξάρτυσης την περίοδο 1925-1935.

Η στολή και το ύφασμά της βασίστηκε σε αντίστοιχες γαλλικές προσπάθειες αλλά η ύφανση ανατέθηκε σε ιδιωτικές εταιρίες οι οποίες προσπάθησαν με διάφορους τρόπους να μειώσουν το κόστος παραγωγής σε βάρος της αντοχής και της ποιότητας κάτι που φάνηκε στην μάχη. Δεν υπήρχε από αρχής ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των ακραίων καιρικών συνθηκών στις οποίες κλήθηκε να πολεμήσει ο έλληνας στρατιώτης (οι χλαίνες αργούσαν μεν να βραχούν αλλά όταν μούσκευαν γινόντουσαν ασήκωτες) ενώ οι υφασμάτινες γκέτες αποδείχθηκαν καταστροφικές (ο λόγος που καταργήθηκαν στην στολή Νέου Τύπου). 

Τα άρβυλα και οι εξαρτύσεις ήταν ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα καθώς το ανεπαρκές στρατιωτικό εργοστάσιο κυρίως επισκεύαζε και επαναπροωθούσε ενώ οι δεκάδες μικρές επιχειρήσεις και συνεταιρισμοί παρέδιδαν αν όχι ελαττωματικά τουλάχιστον ανεπαρκή υλικά (τα άρβυλα συνήθως έχαναν τις σόλες τους όταν βούλιαζαν στην λάσπη  λόγω παλαιότητας ή πλημμελούς κατασκευής και οι αναρτήρες των εξαρτύσεων (Y straps) κόβονταν).

Η μεγάλη πυρκαγιά του καλοκαιριού του 1940 στην ΓΑΥΣΠ κατάστρεψε πάνω από 90.000 πλήρεις συλλογές (μαζί με τα πιθανά τεκμήρια καταστρατήγησης των όρων ανάθεσης έργου) με αποτέλεσμα να χορηγηθούν υλικά παλαιοτέρων προμηθειών με ότι αυτό συνεπάγετε. Από μαρτυρίες μαχητών βλέπουμε ότι οι κυριότερες ελλείψεις στα μαχόμενα τμήματα σημειώθηκαν στα κράνη, στα άρβυλα στις κουβέρτες στα αδιάβροχα και στον εσωτερικό ιματισμό καθώς αυτά συσσωρεύονταν στα Ιωάννινα μαζί με τα προσωπικά δέματα λόγω αδυναμίας προωθήσεώς τους στο μέτωπο απότοκο των σχεδόν απαγορευτικών καιρικών συνθηκών.

Το ΓΕΣ αντέδρασε σχετικά γρήγορα επανασχεδιάζοντας την στολή υποδ.38 με αποτέλεσμα την Νέου Τύπου, βελτίωσε τον σχεδιασμό των αρβύλων απλοποίησε τις εξαρτήσεις, σχεδίασε από την αρχή την στολή των χιονοδρόμων και εισήγαγε προστατευτικά απάρτια στολής όπως μάλλινες γκέτες, γάντια, κασκόλ, κουκούλες για την χλαίνη και καλύμματα χιονιού.

Αναβιωτές επιδεικνύουν στοιχεία των στολών και των εξαρτύσεων
Αναβιωτές επιδεικνύουν στοιχεία των στολών και των εξαρτύσεων

Η εικονογράφηση του βιβλίου είναι έργο του κ. Ν. Πάνου.

O Νίκος Πάνος είναι ένας διεθνούς φήμης σχεδιαστής/μορφολόγος  με συμμετοχή σε πάνω από 45 σχετικές εκδόσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Στην έκδοση αυτή εκτός από την εκπληκτική εικονογράφηση την σελιδοποίηση και τον σχεδιασμό των χαρτών επιμελήθηκε και του σχολιασμού στον τομέα των στολών μάχης των αξκων και των διακριτικών καθώς αυτό είναι και το αντικείμενο της τρέχουσας μελέτης του.

Πόσο σημαντική είναι η συνεισφορά του στην ακριβή απεικόνιση του στρατιώτη του 1940;

Επειδή το βιβλίο βασίστηκε κατά πολύ μεγάλο βαθμό σε φωτογραφίες και στο πλαίσιο των κανονιστικών διατάξεων της εκάστοτε περιόδου (αξιολογήθηκαν περίπου 3000 φωτ. της περιόδου 1925-1941 από την προσωπική μου συλλογή) πιστεύω ότι αποδώσαμε όσο το δυνατόν καλύτερα την εικόνα του ένοπλου στρατιώτη και αξιωματικού αλλά και των παραστρατιωτικών και των βοηθητικών.

 

Πείτε μας μια άγνωστη ιστορία που ήρθε στο φως μέσα από το βιβλίο σας.

Πολλές άγνωστες μικροιστορίες αλλά η κυριώτερη ήταν ότι η στολή Νέου Τύπου πρόλαβε και διανεμήθηκε στο μέτωπο (έτσι εξηγήθηκαν φωτογραφίες που δεν μπορούσαμε να ταυτοποιήσουμε) και το ότι ο ΕΣ προετοιμαζόταν με βελτιώσεις και νέους σχεδιασμούς υλικών για έναν ακόμα χειμώνα πολέμου.

 

Ο Δημήτρης  Aν. Παπαδόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964.

Σπούδασε στη Φλωρεντία Συντήρηση Αρχαιολογικού Υλικού και εργάστηκε στις ανασκαφές των Εφόρων Παντερμαλή και Πεντάζου, στο Δίον και τη Μαρώνεια. Σήμερα, υποστηρίζει μουσεία, συλλέκτες και αναβιωτές με ακριβή αντίγραφα στολών διαφόρων ιστορικών περιόδων ενώ, παράλληλα, δραστηριοποιείται ως έμπορος επαγγελματικής ένδυσης και συνιδρυτής της εταιρίας αναπαράστασης ιστορικών στολών και περιβάλλοντος ΚΗΑΚΙ DEPOT.

Έχει συνεργαστεί με την Εταιρία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων, το Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων, το Μουσείο Οπλισμού της ΣΣΕ, τα Μουσεία Εθνικής Αντίστασης στο Θέρισο και το Καρπενήσι, και με το Πλωτό Μουσείο του Θωρηκτού Αβέρωφ, αναλαμβάνοντας  άλλοτε την ταυτοποίηση και την οργάνωση του υλικού και άλλοτε τη δημιουργία αντιγράφων των στολών και την επιμέλεια των εκθεμάτων.

Το 1999, οργάνωσε και επιμελήθηκε το, πρώτο στην Ελλάδα, Cd-Rom, για τις τακτικές, τις στολές και τον εξοπλισμό των οργανώσεων της Εθνικής Αντίστασης, της περιόδου 1941-44, που επίσης κυκλοφορεί και ως βιβλίο από τις Εκδόσεις των ΕΛΤΑ.  Από τις εκδόσεις Αμυντική Γραμμή Α.Ε. κυκλοφορεί το 2007 το βιβλίο «ΕΛΑΝ ΤΟ Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Ναυτικό 1943-1945».

Ως αυτοέκδοση το 2009 κυκλοφόρησε και εξαντλήθηκε το « Εuropean Μilitary Ρifles in the Αge of Τransition». Το 2012, στα πλαίσια του Διεπιστημονικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών και της Τεχνολογίας, που διοργάνωσε το Εθνικό Μετσόβιο  Πολυτεχνείο, στον θεματικό κύκλο «Τεχνολογία στην Ελλάδα του 20ου Αιώνα, 1922-2010» παρουσίασε την ανακοίνωση « Ο Πόλεμος των Τρένων 1940-1944, Τεχνολογίες της Αντίστασης» που αποτελεί μέρος του υπό έκδοση δίτομου έργου με τον αυτό τίτλο. Υπό έκδοση βρίσκονται «Οι Ελληνικές Αντιασφυξιογόνες Μάσκες 1916-1944» και «Η επιχείρηση StayBehind στην Ελλάδα 1942-1945». Από το 1985, δημοσιεύει συστηματικά άρθρα σχετικά με τις στολές και τον εξοπλισμό διαφόρων ιστορικών περιόδων σε περιοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού,  Σύγχρονος Στρατός, Panzer, Στρατιωτική Ιστορία, Rivista Difesa Italiana, Histoire & Collections .

O Nίκος  Πάνος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1961.

Σπούδασε ζωγραφική σχέδιο και σύνθεση, ενδυματολογία, γραφιστική και σχεδιασμό προϊόντων στο Κολλέγιο του Οντάριο, στον Καναδά.

Από το 1982 εργάζεται ως freelance σχεδιαστής – εικονογράφος έχοντας αναλάβει τη δημιουργία εικονογραφήσεων, βιβλίων, εξώφυλλων περιοδικών, ιστορικών χαρτών διαγραμμάτων για δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς στην Ελλάδα, την Ευρώπη, τον Καναδά και τις ΗΠΑ.

Από το 1999 έχει αφοσιωθεί στην έρευνα και την απεικόνιση ιστορικών ενδυματολογικών θεμάτων από την αρχαιότητα έως σήμερα όπως οι απεικονίσεις των εμβλημάτων των ελληνικών ασπίδων ( «Τα Σύμβολα των 300», «Τα Σύμβολα της Αττικής, Περσικοί Πόλεμοι») και η εικονογράφηση τρίγλωσσης έκδοσης βιβλίου  «Παίζοντας στην Αρχαία Ελλάδα» για το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.Δημοσιεύσεις επίσης στις ελληνικές και αγγλικές εκδόσεις των περιοδικών Στρατιωτική Ιστορία και  Model Expert, Σειρά Πολεμικές Μονογραφίες, Πολεμικές Σελίδες, Ιστορικές Σελίδες, Historical Warriors και στην τρίγλωσση έκδοση του Figure International, στην Μαδρίτη. Σημαντικό του έργο αποτελούν ο επανασχεδιασμός του επίσημου Κανονισμού Στολών του Πολεμικού Ναυτικού (σε χρήση από το 1986), οι μουσειακές  απεικονίσεις στολών στο Ιστορικό Μουσείο της Σαλαμάνκα (Αραπίγιας,  Ισπανία) στο τμήμα Βαλκανικών Πολέμων στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνος και στο Πολεμικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, στο Μουσείο της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, στο Ναυτικό Μουσείο του Πειραιά και στο Πλωτό Μουσείο του Θωρηκτού Αβέρωφ.

Το 2005, τιμήθηκε με το βραβείο ΕΥΓΕ εικονογράφησης, για τους 59 ζωγραφικούς πίνακες που φιλοτέχνησε ως μέρος εγκατάστασης πολυμέσων “Η Μάχη στο Χάνι”, στο Μουσείο του Δήμου Γραβιάς στα πλαίσια Αναπτυξιακών Προγραμμάτων της ΕΕ.