2 Νοεμβρίου 1940: Η άγνωστη ιστορία πίσω από την κατάρριψη του PZL 24F και ο θάνατος του υποσμηναγού Ιωάννη Σακελλαρίου

Aircraft wrecks, Interviews, WW2 in Greece, WW2 Wrecks

By Pierre Kosmidis

Έρευνα, φωτογραφίες, συγγραφή άρθρου: Θέμης ΣέρμπηςΝίκος Χριστοφίλης, δημοσιεύονται κατόπιν αδείας των ερευνητών-συγγραφέων

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

(κλικ στα παρακάτω):

Η τελευταία αερομαχία: Ο θάνατος του υποσμηναγού Ιωάννη Σακελλαρίου στις 2 Νοεμβρίου 1940

 

Η αερομαχία πάνω από τα Ιωάννινα στις 2 Νοεμβρίου 1940

 

Μύθοι και αλήθεια: Πόσα αεροσκάφη καταρρίφθηκαν το 1940-41

 

PZL P-24 Greek Air Force vs Fiat CR 42, november 1940, by Jerry Boucher
PZL P-24 Greek Air Force vs Fiat CR 42, november 1940, by Jerry Boucher

 

2 Νοεμβρίου 1940. Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος είχε μόλις ξεσπάσει στα βουνά του Πωγωνίου εδώ και λίγα εικοσιτετράωρα. Η Ελληνική Βασιλική Αεροπορία – κατά πολύ ισχνότερη σε υλικό από την Ιταλική, όχι όμως και σε ψυχή – έδινε έναν άνισο αγώνα στον ουρανό της Ηπείρου, έχοντας να αντιμετωπίσει τις ορδές των ιταλικών αεροπλάνων που προσπαθούσαν να σπάσουν τις αμυντικές γραμμές και να κάμψουν το ηθικό των Ελλήνων. Κι έκανε πολύ καλά τη δουλειά της.

Η προτομή του Ι. Σακελλαρίου στο Σακελλαρικό.
Η προτομή του Ι. Σακελλαρίου στο Σακελλαρικό.

Εκείνη όμως την ημέρα η μοίρα έμελλε να παίξει ένα άδοξο παιχνίδι για δύο νεαρούς και θαρραλέους αεροπόρους. Νωρίς το μεσημέρι ένα σμήνος από πέντε ιταλικά βομβαρδιστικά τύπου Cant Z.1007 , συνοδευόμενα από τρία καταδιωκτικά Fiat CR.42 της 365ης Μοίρας (365a Squadriglia) περνούσαν άνωθεν των αλβανικών συνόρων με κατεύθυνση προς τα νότια.

Η ελληνική αεράμυνα ανταποκρίθηκε άμεσα, ενημερώνοντας τη Διοίκηση της 21ης Μοίρας Δίωξης, που το διάστημα εκείνο επιχειρούσε από το πρόχειρο αεροδρόμιο της Βασιλικής Τρικάλων με τα θρυλικά PZL.24. Η Μονάδα απέστειλε άμεσα ένα μικρό σμήνος αναχαίτισης αποτελούμενο από τρία καταδιωκτικά με πιλότους τον Υποσμηναγό Ιωάννη Σακελλαρίου, τον Ανθυποσμηναγό Ιωάννη Κατσαρό και τον Σμηνία Χρήστο Παπαδόπουλο, το οποίο απογειώθηκε στις 11:05 και συνάντησε τους Ιταλούς μία ώρα αργότερα πάνω από την περιοχή της Ζίτσας, περίπου 30 χιλιόμετρα βορειοδυτικά των Ιωαννίνων.

Fiat CR.42 versus PZL-24
Fiat CR.42 versus PZL-24

Οι Έλληνες πιλότοι έπεσαν με μανία πάνω στα ιταλικά αεροπλάνα, προσπαθώντας να αναχαιτίσουν τα βομβαρδιστικά που είχαν ως στόχο τις ελληνικές γραμμές άμυνας. Η αερομαχία ήταν όμως άνιση: Τρεις εναντίον οκτώ. Τα ελληνικά καταδιωκτικά δέχτηκαν καταιγισμό πυρών από τον εχθρό, τόσο από τα Fiat όσο και από τα αμυντικά πολυβόλα των Cant. Παρόλα αυτά οι τρεις πιλότοι δεν εγκαταλείπουν την προσπάθεια.

8-6

Μέσα στην ένταση της αερομαχίας οι Έλληνες αεροπόροι καταφέρνουν κάποια χτυπήματα εναντίον των Ιταλών, όμως λίγες στιγμές αργότερα η πλάστιγγα αλλάζει πλευρά. Ένα Fiat CR.42 λαμβάνει θέση βολής πίσω από το Δ.128 του Σακελλαρίου και ανοίγει πυρ. Το ελληνικό PZL.24F αρχίζει να πέφτει από το ύψος των 10.000 ποδών με ταχύτητα προς το έδαφος, με τον Έλληνα νεαρό πιλότο να μην εγκαταλείπει το λαβωμένο του καταδιωκτικό. Στιγμές αργότερα το αεροσκάφος προσκρούει σε έναν αγρό δίπλα στο Μοναστήρι των Αγίων Πατέρων και διαλύεται, ενώ ο 25χρονος Υποσμηναγός από τα Βίλια Αττικής βρίσκει τραγικό θάνατο.

MPM news 11-07

Τα δύο εναπομείναντα PZL.24G εγκαταλείπουν άρον-άρον την αερομαχία και βάζουν πορεία προς τα Ιωάννινα για να προστατευθούν από τα αντιαεροπορικά όπλα που κάλυπταν την πόλη και να προσγειωθούν στο αεροδρόμιο Κατσικά, στα νοτιοανατολικά της πόλης. Οι πιλότοι έδιναν αγώνα με τον χρόνο για να ξεφύγουν από τα ιταλικά Fiat που ακολουθούσαν απειλητικά από πίσω τους.

Φ2

Λίγα λεπτά αργότερα ένα ιταλικό καταδιωκτικό άνοιξε πυρ εναντίον του PZL του Σμηνία Παπαδόπουλου (Δ.108) με τις σφαίρες του να διαπερνούν την άτρακτο του αεροπλάνου. Μία από αυτές βρήκε τον άτυχο 22χρονο πιλότο στο κεφάλι με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ακαριαία και να καταπέσει σε αγρό στην περιοχή Καρδαμίτσια, δυτικά της πόλης των Ιωαννίνων.

Η Μονή των Αγίων Πατέρων, ακριβώς πάνω από το σημείο συντριβής του αεροπλάνου. (Πηγή: Δήμος Ζίτσας)
Η Μονή των Αγίων Πατέρων, ακριβώς πάνω από το σημείο συντριβής του αεροπλάνου. (Πηγή: Δήμος Ζίτσας)

Η πληροφορία σχετικά με το θανάσιμο τραύμα του Έλληνα πιλότου επιβεβαιώνεται και μέσω αφηγήσεων αυτοπτών μαρτύρων που εκείνη την ημέρα εργάζονταν στις καλλιέργειες αμπελιών που υπήρχαν κατά κόρον τον καιρό εκείνο στην εν λόγω περιοχή.

Τμήμα της πτέρυγας του αεροσκάφους. Διακρίνεται η κυματιστή μορφή του αλουμινίου, χαρακτηριστικό στοιχείο του εν λόγω αεροπλάνου.
Τμήμα της πτέρυγας του αεροσκάφους. Διακρίνεται η κυματιστή μορφή του αλουμινίου, χαρακτηριστικό στοιχείο του εν λόγω αεροπλάνου.

Η τραγωδία έληξε εκεί, καθώς ο τρίτος αεροπόρος, Ανθυποσμηναγός Ιωάννης Κατσαρός κατάφερε να διαφύγει την καταδίωξη εκτελώντας παραπλανητικό ελιγμό περιδίνησης πάνω από τη λίμνη Παμβώτιδα. Προσγειώθηκε με ασφάλεια στη Βασιλική Τρικάλων.

Κατά το πέρας των χρόνων έχουν γραφτεί διάφορα άρθρα και απόψεις από σοβαρούς ιστορικούς μελετητές σχετικά με την ημέρα εκείνη. Αρκετές μάλιστα πληροφορίες μπορεί κανείς να αναζητήσει σε διάφορες πηγές, πρωτότυπες ή βιβλιογραφικές.

6-5

Κάποια στοιχεία όμως, που για πρώτη φορά έρχονται στο φως της δημοσιότητας, αποκαλύπτονται μόνο μετά από επιτόπια έρευνα.

Το 2013 μία ομάδα ερευνητών από τα Ιωάννινα (Θέμης Σέρμπης, Andrea Babuin, Κωνσταντίνος Σέρμπης και Αλέξανδρος Ντάκης), έχοντας πληροφορίες σχετικά με τον τόπο συντριβής του Σακελλαρίου ξεκίνησε για τη Μονή Πατέρων, ανάμεσα στα χωριά Λίθινο και Σακελλαρικό* του Δήμου Ζίτσας.

Φτάνοντας εκεί η ομάδα συνάντησε μία εκ των αυτοπτών μαρτύρων του συμβάντος, την κυρία Αλεξάνδρα, η οποία μετά από αρκετό περπάτημα κατέδειξε επακριβώς το σημείο συντριβής. Χτυπώντας το μπαστούνι της στο έδαφος, είπε «εδώ έπεσε το αεροπλάνο. Αρχικά χτύπησε στη μεγάλη καρυδιά (ο ευρύς κορμός της οποίας υπήρχε ακόμα και μετά από τόσα χρόνια) και μετά πήρε φωτιά. Όλοι οι χωριανοί κατέβηκαν από τα χωράφια να δουν τι έγινε. Ακούγαμε εκρήξεις πυρομαχικών από τις σφαίρες που έσκαγαν στη φωτιά. Πήραν το παλικάρι και το θάψανε πάνω στο χωριό.»

Στην περιοχή αυτή ξεκίνησε η επιτόπια έρευνα, η οποία επαναλήφθηκε αρκετές φορές μέσα στα επόμενα χρόνια και απέδωσε καρπούς.

Ευρήματα κατά τη διάρκεια επιτόπιας έρευνας.
Ευρήματα κατά τη διάρκεια επιτόπιας έρευνας.

Βρέθηκαν αρκετά συντρίμμια μικρού μεγέθους, κυρίως αλουμινίου που ανήκαν στο αεροπλάνο και μεταξύ αυτών σφαίρες και κάλυκες. Ένας από αυτούς τους κάλυκες όμως, έκρυβε ένα μυστικό. Το πίσω του μέρος ήταν αλλοιωμένο σε ημικυκλικό σχήμα. Μετά από ενδελεχή έρευνα με τη σημαντική βοήθεια του ερευνητή και οπλουργού του Πολεμικού Ναυτικού Νίκου Χριστοφίλη αλλά και του αδερφού του, η παραμόρφωση στον κάλυκα αποκάλυψε εμπλοκή πολυβόλων στο αεροσκάφος του Σακελλαρίου. Είναι άγνωστο εάν μόνο ένα από τα δύο πολυβόλα των 7,92 χιλιοστών ενεπλάκη, με αποτέλεσμα να μειωθεί η ισχύς πυρός του καταδιωκτικού, όμως αυτός ήταν από μόνος ένας σημαντικός λόγος για να προκαλέσει σύγχυση στον Έλληνα πιλότο.

Macchi

Μετά από αρκετές επισκέψεις στον τόπο του συμβάντος, οι δύο ερευνητές Andrea Babuin και Θέμης Σέρμπης συνάντησαν ντόπιους κατοίκους που ζουν απέναντι ακριβώς από το σημείο και στο χωριό Λίθινο. Κάποιοι από αυτούς μάλιστα, θυμούνται πως κατά τη δεκαετία του ’70 έπαιζαν ως παιδιά στο κουφάρι του PZL.24 που είχε απομείνει έρημο στην περιοχή. «Μπαίναμε μέσα σε ένα τμήμα της ατράκτου που βρισκόταν εκεί σπασμένο, ενώ θυμάμαι καθαρά και τον κινητήρα του αεροπλάνου πάνω στον οποίον καθόμασταν», αναφέρει χαρακτηριστικά ένας εξ αυτών.

Στοιχείο (ενδείκτης) του πίνακα οργάνων του αεροπλάνου
Στοιχείο (ενδείκτης) του πίνακα οργάνων του αεροπλάνου

Η δύσβατη περιοχή, μακριά από οδικά δίκτυα, «έσωσε» τα απομεινάρια του αεροπλάνου για αρκετά χρόνια, έως ότου ο Ελληνικός Στρατός έστειλε πολύ αργότερα κλιμάκιο για την ανάσυρση συντριμμιών. Ο κινητήρας του ελληνικού καταδιωκτικού βρίσκεται σήμερα στο Πολεμικό Μουσείο Καλπακίου, ενώ το υπόλοιπο σώμα του δυστυχώς έχει εξαφανισθεί. «Τα υπόλοιπα κομμάτια τα φόρτωσαν για χύτευση, όταν είχαν έρθει να σηκώσουν τον κινητήρα», θυμάται κάποιος ντόπιος. Ευτυχώς, για το τμήμα της ουράς του αεροσκάφους, βρέθηκε κατά τη διάρκεια οργώματος από τον ιδιοκτήτη των αγρών, κύριο Καραφέρη και παραδόθηκε στις Αρχές. Σήμερα αποτελεί τμήμα των εκθεμάτων του Λαογραφικού Μουσείου Βιλίων Αττικής.

3)Το ουραίο τμήμα του αεροπλάνου που εκτίθεται στο Λαογραφικό Μουσείο Βιλίων Αττικής.
3) Το ουραίο τμήμα του αεροπλάνου που εκτίθεται στο Λαογραφικό Μουσείο Βιλίων Αττικής.

Όσο για το PZL.24G του άτυχου Παπαδόπουλου, αυτό κατέπεσε σε περιοχή πλησίον της πόλης των Ιωαννίνων, η οποία σήμερα έχει ανοικοδομηθεί, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η εύρεση τυχόν αντικειμένων.

Το ημερολόγιο έγραφε 02 Νοεμβρίου 1940. 78 χρόνια μετά η ανάμνηση του ηρωικού θανάτου στο καθήκον των δύο Ελλήνων Αεροπόρων – από τους πρώτους νεκρούς του Πολέμου – παραμένει ζωντανή σε πολλούς ανθρώπους της περιοχής.

 

 

* Το χωριό αυτό πριν το συμβάν ονομαζόταν «Κουτρουλάδες». Εκεί οι χωριανοί στις 02/11/1940 έθαψαν το άψυχο σώμα του Έλληνα πιλότου και μετονόμασαν το χωριό τους σε «Σακελλαρικό», τιμώντας τον ηρωικό πεσόντα αεροπόρο. Οι οικογένεια του Σακελλαρίου χορήγησε μεταγενέστερα στην Κοινότητα Σακελλαρικού χρηματικό ποσό, το οποίο οι χωριανοί αξιοποίησαν κατασκευάζοντας το πνευματικό κέντρο της κοινότητας.